Afisi chili atadiwo dzɔ tso .
Jan. 13, 2026
Woate ŋu akpɔ atadi ƒe gɔmedzedze tso Titina kple Latin Amerika ƒe nuto siwo me dzoxɔxɔ le me, eye dukɔ siwo me wòtso koŋue nye Mexico, Peru, kple nuto vovovo bubuwo. Ŋutinya geɖe le nu ʋeʋĩ sia si abe blema nuku si woƒãna ene, eye eƒe mɔzɔzɔ to xexeame godoo dze egɔme esime wotsɔ chili peppers tso Xexeme Yeye me va Europa le ƒe 1492 me, emegbe eva ɖo Japan le ƒe 1583 kple 1598 dome, eye mlɔeba la, woɖo mɔ yi Anyieheɣedzeƒe Asia dukɔwo me le ƒe alafa 17 lia me. Egbea la, wodoa chili peppers ɖe teƒe geɖe le xexeame katã, si me China hã le, si ɖea ƒomevi vovovowo kple ƒomevi vovovowo fiana.
Le China la, chili atadi ƒe dodo dzɔ le Ming fiaƒomea ƒe titina lɔƒo. Ŋutinya me nuŋlɔɖiwo, vevietɔ siwo wokpɔ le Tang Xianzu ƒe "The Peony Pavilion" me, yɔ wo be "pepper seƒoƒo" le ɣeyiɣi ma me. Numekukuwo ɖee fia be chili peppers ge ɖe China to mɔ vevi eve dzi: gbãtɔ, to Anyieheɣedzeƒe Asia ƒe ƒuta yi nutowo abe Guangdong, Guangxi, Yunnan, kple evelia, to ɣetoɖoƒe gome, ɖo nutowo abe Gansu kple Shaanxi ene. Togbɔ be China ƒe agbledede ŋutinya le kpuie vie hã la, China va zu atadi wɔla gãtɔ kekeake le xexeame, si ƒo India, Indonesia, kple Thailand ta. Eɖe dzesi ŋutɔ be, atadi siwo tso Handan, Xi'an, kple Chengdu xɔ ŋkɔ le xexeame katã, kple "Xi'an Pepper," si woyɔna hã be Qin Pepper, si xɔ ŋkɔ le eƒe nɔnɔme tsɛ la ta, flitete gɔ̃ hã, amadede dzĩ si le keklẽm, kple vivi si me wodea nu ʋeʋĩi.
Chili ƒomeviwo mama le China ɖea nusiwo nutoa me tɔwo lɔ̃na fiana. Dzigbe nutoawo ɖea lɔlɔ̃ sesẽ aɖe fiana na nu ʋeʋĩ ƒomeviwo abe Chaotian peppers, line peppers, xiaomi peppers, kple alẽvi ƒe kpẽ ƒe atadi ene. Atadi siawo naa vivi vovovowo, tso nu ʋeʋĩ si me vivi le dzi va ɖo vivi kple nu ʋeʋĩwo ƒe ƒuƒoƒo dzi. Nuto aɖewo lɔ̃a ƒomevi siwo fa wu, abe Shanghai Bell Pepper, Qiemen Bell Pepper, kple Tianjin bell pepper gã ene, si ƒe dzesi enye woƒe lolome kple titrime, si wɔnɛ be vivi vivi si me wodea nu viviwoe la me dzoxɔxɔ si megbɔ eme o.
Chili peppers le China nye teƒe si woate ŋu azã nu vovovowo le, wozãa wo le stir-fries me, woɖaa nu siwo woɖa, nuɖuɖu siwo womeɖa o, kple wo ƒoƒo. Tsɔ kpe ɖe eŋu la, wotrɔa asi le wo ŋu wozua nuɖuɖuvivinu xɔŋkɔwo abe chili-mi, chili-mi, kple chili-mi ene, eye wowɔa akpa aɖe le nuɖaɖa ƒe nɔnɔme vovovoawo me.









